Nog geen jaar geleden kreeg een jarenlang leegstaand schoolgebouw op IJburg een tijdelijke bestemming. In slechts tien maanden groeide het uit tot Lokaal 432: een bruisende plek waar inmiddels meer dan zestig bewonersinitiatieven, maatschappelijke organisaties, kunstenaars, ondernemers en vrijwilligers samenwerken.

Een plek die er al is en waar elke dag iets nieuws ontstaat. Mensen ontmoeten elkaar, delen kennis en ideeën, kinderen en jongeren krijgen ruimte om zich te ontwikkelen en bewoners voelen zich opnieuw verbonden met hun buurt.

Juist hier werd ook zichtbaar hoe groot een probleem is waarvoor nog geen passende oplossing bestaat: de groeiende groep thuiszitters en jongeren die zijn uitgevallen uit het onderwijs. Daarom werken ouders, scholen, welzijnsorganisaties en deskundigen in Lokaal 432 samen aan een vernieuwend lokaal programma. Een plek waar jongeren stap voor stap weer vertrouwen kunnen krijgen, kunnen leren en opnieuw kunnen meedoen.

De allereerste pilot is al gestart deze zomer en is veelbelovend.

Maar dit is slechts één voorbeeld van wat er in Lokaal 432 ontstaat. De kracht van de plek zit juist in de combinatie: een laagdrempelige omgeving waar onderwijs, cultuur, welzijn, ondernemerschap en ontmoeting samenkomen en waar bewoners en professionals elkaar dagelijks vinden.

Om te laten zien wat deze plek kan betekenen voor jongeren die zijn vastgelopen, spreken we met Marjolein, moeder van een langdurige thuiszitter.

Mijn zoon ging met ontzettend veel plezier naar de middelbare school. Hij had vrienden, was nieuwsgierig, sociaal en keek er echt naar uit. Maar binnen drie maanden veranderde alles. Hij durfde niet meer naar school. Op een gegeven moment kwam hij zelfs niet meer aan tafel eten en trok hij zich steeds verder terug op zijn kamer. In een paar maanden tijd veranderde hij van een vrolijke, sociale jongen in een angstig kind. Dat is heel moeilijk om als ouder te zien.”

Marjolein had nooit gedacht dat ze ooit onderdeel zou worden van een groep ouders die zichzelf ‘thuiszitterouders’ noemt. Toch zit haar zoon inmiddels al twee jaar thuis.

“Wat mij misschien nog wel het meest raakte, is dat niemand eigenlijk echt kon uitleggen wat er met hem gebeurde. Je krijgt allerlei adviezen en je wordt van de ene plek naar de andere gestuurd, maar ondertussen zie je je kind steeds verder achteruitgaan. Wij hebben nog steeds niet het antwoord op de vraag waarom sommige kinderen letterlijk ziek worden van school. Maar wat we wel zien, is wat er daarna gebeurt. Ze raken steeds verder geïsoleerd. Ze draaien hun dag- en nachtritme om, eten niet meer met het gezin mee, komen de deur niet meer uit en verliezen langzaam hun vertrouwen en hun perspectief.”

Niet onwillig, maar uitgeput

Volgens Marjolein wordt er in het publieke debat nog te vaak gedacht dat thuiszitters simpelweg niet naar school willen.

“Dat beeld herken ik helemaal niet. Mijn zoon wilde juist heel graag leren. Deze kinderen zijn niet gestopt omdat ze lui zijn of geen onderwijs willen. Er gebeurt iets waardoor ze vastlopen. En als dat eenmaal gebeurt, worden ze vaak van loket naar loket gestuurd. Uiteindelijk krijgen ze allerlei diagnoses en labels, terwijl ik juist denk: misschien waren ze helemaal niet zorgbehoevend. Misschien zijn ze ziek geworden van de situatie waarin ze terecht zijn gekomen.”

“Als ouder blijf je ondertussen proberen om je kind weer terug naar school te krijgen, omdat iedereen zegt dat dát de oplossing is. Je probeert het nog een keer, en nog een keer. Maar ondertussen zie je je kind steeds verder afglijden. Dat is ontzettend moeilijk, want je wilt natuurlijk maar één ding: dat je kind weer verder kan.”

Je wordt ouder én casemanager

Toen haar zoon uitviel, begon voor Marjolein een zoektocht die inmiddels al jaren duurt.

“Je moet ineens alles zelf uitzoeken. Welke school zou misschien kunnen? Welke hulp bestaat er? Welke regels gelden er? Mag je wisselen van school? Wat doet leerplicht? Hoe werkt passend onderwijs? Je wordt als ouder bijna vanzelf ook casemanager van je eigen kind.”

“En de informatie is ontzettend versnipperd. Pas toen ik in contact kwam met het oudercafé voor thuiszitters, ontdekte ik hoeveel kennis ouders inmiddels zelf hebben opgebouwd. Ouders weten ontzettend veel. Over juridische procedures, over scholen, over hulpverlening, over wat wel en niet werkt en over allerlei alternatieven. Alleen zit die kennis vaak verspreid bij individuele ouders en wordt die niet altijd benut.”

Dat vraagt veel van gezinnen.

“Ouders raken compleet uitgeput. Je bent voortdurend bezig met regelen, bellen, zoeken en gesprekken voeren, terwijl je ondertussen thuis een kind hebt dat steeds verder vastloopt. En wat ik inmiddels ook heb geleerd, is dat je niet alleen naar het kind kunt kijken. Als ouders weer wat beter in hun vel zitten en weer perspectief krijgen, verandert er vaak ook iets bij hun kind. Het is een gezin. Je moet dus naar het hele gezin kijken.”

Geen nieuwe instelling, maar een gemeenschap

Via het oudercafé kwam Marjolein in contact met Lokaal 432. Daar zag ze iets wat ze op andere plekken nog niet was tegengekomen.

“Wat mij hier zo aanspreekt, is dat het geen instelling is en ook geen nieuw loket. Het is gewoon een gemeenschap. Je loopt hier binnen en je ontmoet kunstenaars, ondernemers, onderwijsprofessionals, psychologen, pedagogen, mensen van het OKT, bewoners en makers. Iedereen kent weer iemand anders en iedereen brengt iets anders mee. Ineens merk je hoeveel kennis, talent en mogelijkheden er eigenlijk al in een wijk aanwezig zijn.”

“Toen zijn we gaan denken: wat zou er gebeuren als we al die mensen en mogelijkheden nou eens bij elkaar brengen voor jongeren die zijn uitgevallen? Niet om een nieuwe instelling op te richten die weer naast alle bestaande voorzieningen komt te staan, maar om een plek te creëren waar een jongere gewoon weer kan binnenlopen en waar verschillende werelden bij elkaar komen.”

Voor Marjolein is dat belangrijk omdat een thuiszitter vaak eerst iets anders nodig heeft dan een nieuwe onderwijsplek.

“Ik denk dat we soms te snel zeggen: dit kind moet terug naar school. Maar voor sommige jongeren is dat op dat moment gewoon een enorme stap. Je kunt niet van iemand die al twee jaar thuiszit verwachten dat die ineens weer vijf dagen per week in een klas gaat zitten. Misschien moet je eerst iets veel kleiners doen. Eerst weer het huis uit. Weer onder de mensen komen. Iets maken. Iemand ontmoeten. Ervaren dat je iets kunt en dat je ergens welkom bent.”

Eerst weer vertrouwen

Juist daarin ziet Marjolein de kracht van Lokaal 432.

“Voor een angstige jongere kan een examen voelen als een enorme berg waar je onmogelijk overheen komt. Maar een stoel maken, een podcast opnemen, iets restaureren, koken of met iemand samenwerken is veel overzichtelijker. Je doet iets concreets. Je maakt iets waar je trots op kunt zijn. Je ontmoet iemand. En misschien kom je de volgende keer weer terug. Zo kan vertrouwen heel langzaam terugkomen.”

“Dat vind ik zo mooi aan Lokaal 432. Hier gebeurt de hele dag iets, maar niets hoeft meteen. Je ziet mensen werken, muziek maken, ondernemen, iets bouwen, lesgeven of samen eten. Het is eigenlijk een dorp in het klein. Een jongere kan hier misschien eerst alleen maar rondkijken. Daarna ergens aan meedoen. En misschien ontstaat vanuit die nieuwsgierigheid uiteindelijk weer de behoefte om te leren.”

“Dat is voor mij iets anders dan dagbesteding. Het gaat er niet om dat je een kind ergens bezighoudt. Het gaat erom dat je weer onderdeel wordt van een omgeving waarin je kunt ontdekken wat je leuk vindt, waar je goed in bent en waar je misschien weer naartoe wilt. Onderwijs kan daar uiteindelijk onderdeel van worden, maar het hoeft niet altijd het eerste stapje te zijn.”

De wijk als oplossing

Samen met onder andere het Ouder- en Kindteam, Dynamo, de HB Academy, Brilliant Future Kids, Terra Nova College en andere partners werkt Marjolein nu aan een vernieuwende wijkgerichte aanpak voor thuiszitters.

“Wat er volgens mij ontbreekt, is niet nóg een hulpverlener of nóg een project. Er zijn al ontzettend veel goede mensen en organisaties. Wat ontbreekt, is een plek waar die mensen elkaar structureel kunnen vinden en waar ouders en jongeren ook onderdeel zijn van die samenwerking.”

“We weten eigenlijk nog niet precies wat deze kinderen nodig hebben. En dat vind ik juist een belangrijke reden om dit te gaan doen. Laten we niet vooraf bedenken dat we het antwoord al hebben. Laten we samen met ouders, jongeren, scholen en professionals onderzoeken wat werkt. Beginnen met kleine stappen, kijken wat er gebeurt en daarvan leren.”

“Dat kan juist hier, omdat Lokaal 432 zo laagdrempelig is. Je hoeft niet eerst een indicatie te hebben of door vijf loketten heen. Je kunt hier mensen ontmoeten en ontdekken wat bij je past. En misschien blijkt vervolgens dat je weer naar school kunt. Misschien is een andere opleiding beter. Misschien heb je eerst meer tijd nodig. Maar je bent in ieder geval niet meer alleen thuis en je hebt weer een plek van waaruit je verder kunt.”

“Geen kind langer dan drie maanden zonder perspectief”

Als ze één wens mag uitspreken, hoeft Marjolein daar niet lang over na te denken.

“Ik zou willen dat we in Amsterdam met elkaar afspreken dat geen enkel kind langer dan drie maanden zonder onderwijs, ontwikkelplek of perspectief thuiszit. Hoe we dat precies organiseren, moeten we samen uitzoeken. Misschien werkt niet voor ieder kind hetzelfde. Maar dát zou volgens mij de belofte moeten zijn: we laten kinderen niet jarenlang verdwijnen uit beeld omdat we binnen het bestaande aanbod geen passende plek kunnen vinden.”

“Want uiteindelijk gaat dit niet alleen over onderwijs. Het gaat over vertrouwen. Over gezinnen die niet vastlopen. Over kinderen die weer durven dromen en ontdekken dat ze ergens goed in zijn. En over een wijk die zegt: wij laten onze jongeren niet alleen.”

“Dat is voor mij precies wat Lokaal 432 kan zijn: geen nieuwe instelling naast alles wat er al is, maar een plek waar de wijk zelf meehelpt en haar eigen kracht en kennis inzet om oplossingen te vinden voor kinderen en jongeren voor wie het bestaande systeem op dit moment niet werkt.”